MSIP Kalisz

Zabytki nieruchome i archeologiczne

Zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity - Dz. U. z 2014 r. poz.1446).

Za zabytek uznaje się obiekt, który:

  1. stanowi nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły,
  2. jest dziełem człowieka lub jest związany z jego działalnością,
  3. stanowi świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia,
  4. jego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

 

Łączne zaistnienie wymienionych wyżej przesłanek umożliwia uznanie obiektu za zabytek. W przypadku stwierdzenia istnienia wartości zabytku (artystycznej, historycznej bądź naukowej) wystarczy, aby obiekt posiadał przynajmniej jedną z nich, aby możliwy był jego wpis do rejestru zabytków.

Zgodnie z ustawą istnieją cztery formy ochrony zabytków:

  1. wpis do rejestru zabytków;
  2. uznanie za pomnik historii;
  3. utworzenie parku kulturowego;
  4. ustalenie wymogów ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub w decyzji lokalizacyjnej.

wpis do rejestru zabytków

Wpis do rejestru zabytków dokonywany jest na podstawie decyzji administracyjnej wydanej przez właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków. Decyzja musi spełniać warunki określone art. 107 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jej wydanie poprzedza przeprowadzenie postępowania administracyjnego, w trakcie którego gromadzony jest materiał dowodowy mający istotne znaczenie dla sprawy (dokumentacje i opracowania, materiały archiwalne, wyniki badań, opinie, ekspertyzy, oględziny zabytkowej nieruchomości itp.). Postępowanie o wpis zabytku nieruchomego wszczynane jest z urzędu przez wojewódzkiego konserwatora zabytków lub na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy).

Ochronie i opiece podlegają obiekty bez względu na ich stan zachowania, a zatem, np. zły stan techniczny budynku nie może być podstawą do zanegowania jego wartości zabytkowych i odstąpienia od wpisu do rejestru zabytków.

Zabytek ruchomy natomiast może zostać wpisany do rejestru zabytków jedynie na wniosek właściciela tego zabytku (postępowanie z urzędu może być wszczęte jedynie w drodze wyjątku, np. uzasadnionego podejrzenia zniszczenia zabytku, uszkodzenia lub nielegalnego wywiezienia zabytku za granicę).

Prawo zgłoszenia żądania wpisania obiektu do rejestru zabytków z urzędu przez wojewódzkiego konserwatora zabytków mają również stowarzyszenia i organizacje społeczne, których jednym z zadań statutowych jest ochrona dziedzictwa kulturowego (art. 31 §2 i 4 kpa).

O wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w określonej sprawie wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia się wszystkie strony pisemnie. Strona ma prawo do uczestniczenia w każdym etapie prowadzonego postępowania administracyjnego (udział w oględzinach, o których musi być powiadomiona z co najmniej siedmiodniowym wyprzedzeniem, możliwość zapoznania się z dowodami - dokumentacją, opiniami, itp.) oraz do wnoszenia uwag, wniosków i zastrzeżeń.

Zakończeniem postępowania jest wydanie decyzji administracyjnej w trybie art. 104 kpa. Od decyzji tej służy stronie odwołanie do organu drugiej instancji w terminie 14 dni od jej doręczenia ( art. 127 kpa). Po upływie tego terminu, jeżeli odwołanie nie wpłynęło, decyzja staje się ostateczna. Wówczas organ, który ją wydał składa wniosek do właściwego Sądu Rejonowego o ujawnienie faktu wpisu do rejestru zabytków w księdze wieczystej danej nieruchomości oraz o ogłoszenie tej informacji w Dzienniku Urzędowym właściwego województwa.

Obiekty wpisane do rejestru zabytków ujęte są także w gminnej ewidencji zabytków. Rejestr zabytków to zbiór obiektów dziedzictwa, które są szczególnie ważne i podlegają prawnej ochronie. Właściciel zabytku nieruchomego jest m.in. zwolniony z podatku od nieruchomości, ale musi każdą zmianę związaną z użytkowaniem zabytku uzgadniać z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Osoba fizyczna, jednostka samorządu terytorialnego lub inna jednostka organizacyjna, będąca właścicielem bądź posiadaczem zabytku wpisanego do rejestru albo posiadająca taki zabytek w trwałym zarządzie, może ubiegać się o udzielenie dotacji celowej z budżetu państwa ( Ministerstwo Kultury i Ochrony Dziedzictwa, Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków) oraz budżetu jednostek samorządu terytorialnego (Wojewódzkiego Urzędu Marszałkowskiego, rady gminy/miasta) na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku. (art. 73, 83 u.o.z.). Miasto Kalisz patrz - karta usług publicznych WKST 14

Wpis do rejestru historycznego układu urbanistycznego, ruralistycznego lub historycznego zespołu budowlanego nie wyłącza możliwości wydania decyzji o wpisie do rejestru wchodzących w skład tych układów lub zespołu zabytków nieruchomych.

Uznanie za pomnik historii

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w drodze rozporządzenia, może uznać za pomnik historii zabytek nieruchomy wpisany do rejestru lub park kulturowy o szczególnej wartości dla kultury, określając jego granice.

Utworzenie parku kulturowego

Utworzenie parku kulturowego w celu ochrony krajobrazu kulturowego oraz zachowania wyróżniających się krajobrazowo terenów z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej, należy do kompetencji rady gminy. W tej kwestii wymagane jest wcześniejsze zasięgnięcie opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków, Uchwała rady gminy określa nazwę parku kulturowego, jego granice, sposób ochrony, a także zakazy i ograniczenia( art. 17 ust. 1 u.o.z.). Wójt (burmistrz, prezydent miasta), w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, sporządza plan ochrony parku kulturowego, który wymaga zatwierdzenia przez radę gminy.

Ustalenie wymogów ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub w decyzji lokalizacyjnej.

Czwartą formą ochrony zabytków są ustalenia ochrony zawarte w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego albo w decyzjach o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzjach o warunkach zabudowy, decyzjach o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzjach o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego, w których uwzględnia się w szczególności ochronę:

  • zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru i ich otoczenia;
  • innych zabytków nieruchomych, znajdujących się w gminnej ewidencji zabytków ( patrz – warstwa planowanie i zagospodarowanie przestrzenne ).
Uwaga!! Od 13 lutego 2019 roku układem wysokościowym obowiązującym w Kaliszu będzie układ PL-EVRF2007-NH („Amsterdam 2007”) - szczegóły w Wiadomościach oraz PODGiK.
Urząd Miasta Kalisza
Główny Rynek 20, 62-800 Kalisz
Tel.: +48 (62) 765 43 00
Fax: +48 (62) 764 20 32